Çıkar ve toleransın yek diğerini kabul etmemesi üzerine-I

Ortak bir dert için doğruları haykıranların, çağlar boyu haksızlıkla ve yalnızlıkla sınandığı o kadim hikaye... Semmelweis’ın izinde tolerans, bilim ve insan üzerine bir sorgulama.

Nevzad Yenikişi

Yazan: Nevzad Yenikişi

· 3 dk okuma

Çıkar ve toleransın yek diğerini kabul etmemesi üzerine-I

Fon ahlaksızları, asıl konuşmak istediğimiz meseleleri konuşamaz kıldılar bizi bir süredir. Hangi mecrada bir şey söylesek yahut kaleme alsak “şimdi gündemimiz bu mudur? Asıl konuşmamız gereken başka şeyler var” şeklinde itirazlar ile karşı karşıya kalıyoruz. Paraya ve fona hevesli olanlar varsın parayı konuşsun, Nevzad başka şeyler konuşmak istiyor.

Kısa bir süre öncesine kadar Avrupa’nın en önemli kadın doğum hastanelerinden birisi Viyana’da bulunan Semmelweis Klinik'ti. Klinik şimdi kapandı. Macar doktor Fülöp Ignaz Semmelweis’a itibarini iade etmek için onun adına açılmış bir klinikti bu. Öyle ki, şehirde doğan çocukların çok önemli bir kısmı bu hastanede dünyaya gelirdi. Bir tımarhanede ölmek zorunda bırakılan bir doktorun bütün şehir ailesinin hayatına tesir edecek şekilde isminin yaşatıldığı bir kurumdu. Peki ne yapmıştı Semmelweis? Gerçekten deli miydi de tımarhaneye kapatılmıştı? Elbette hayır. Louis Pasteur henüz mikroorganizmaların varlığını ispat etmeden önce yaşamış olmaktan başka hiçbir bahtsızlığı yoktu esasen.

Lohusa hası sebebiyle vefat eden anne ve bebek sayısındaki yükseklik o kadar dehşet verici boyutlara ulaşmıştı ki 1840’larda; günümüzde büyük sevinçle müjdelelenen gebelik haberi, o yıllarda büyük bir korku ve endişeyle bildiriliyordu. Semmelweis, bu durumun sebeplerini düşünmeye başladı. Bir baktı ki doktorlar, hastane içi faaliyetlerine yerine getirdikten sonra, doğumhaneye girerken katiyen ellerini yıkamıyorlar. Öncesinde ister kadavra ile oynamış olsun, ister bir başka hasta ile alakadar olmuş olsun, doğuma girerken ellerini yıkamak gibi bir alışkanlık geliştirmiş doktorlar. Olmaz diyor seninki, birline klorlu bir çözelti koyuyor, doğumhaneye girecek olan herkes önce ellerini bu leğende yıkayacak diyor. Sakın yaşlı bir piri fani zannetmeyin, gencecik adam; hastanede sıkıyönetim ilan ediyor, iktidar elinde olduğu için değil, dertli olduğu için. Lohusa hummasından ölen anne sayısı birdenbire birkaç kat azalıyor. Ne diyecekti doktorlar? Teşekkür edip, madalya mı takacaklardı? Hiçbir müesses mekanizma mevcut gidişatın yanlışlıklarını ortaya koyan hamiyet sahiplerinden hazzetmez. Tımarhaneye kapattılar adamcağızı, orada can verdi. Öldüğünde sadece 47 yaşındaydı. Lütfen karanlık Ortaçağ ile karıştırmayın, bilimin kurallarının hüküm sürdüğü 1865 yılında vuku buldu bu hadise. Üç doktor arkadaşı, hiçbir teşhiste bulunmadan deli ilan ettiler adamı ve tımarhaneye kapatılmasına sağladılar. Birkaç ay içinde şüpheli şekilde can verdi tımarhanede. Aydınlanma çağının ve humanizmin zirvede olduğu yıllardı. Ölümünden 78 yıl sonra doğum kliniğine ismini vererek itibarını iade ettiler…

Engizisyon devirlerinde Ruhi bunalımlar yaşayan insanları, içine şeytan girmiş diyerek yakan kiliseyi okuduk okullarda, bu hikayeleri dinledik, televizyonda filmlerini izledik. Cehalet, bağnazlık ve bu ikisinin bir araya gelmesiyle meydana gelen hoşgörüsüzlük hakkında vaazlar işittik. Aklın ve bilimin rehberliğinde insan onuruna yaraşır bir hayatı tanzim edebileceğimize dair kesin hükümler dayatıldı bize yıllarca. Oysa hiç kimse tahammülün ve haddini bilmenin insan tabiatıyla olan ilişkisi üzerinden bir şeyler söylemeye gayret etmedi. Kimileri ideolojik saiklerle bu hikayeleri anlattı bizlere, aydınlanmacı misyonerliğin bir parçası olarak bizi modern hayata ve onun faziletlerine ikna etmeye çalıştı kimileri ise düpedüz tembelliklerinden bu kahve köşelerinde dahi anlatılan hikayeyi dillerine pelesenk etti. Bilimselliğin ve bilim adamı olmanın bir şahdı yobazlıktan kurtarıp insani faziletlerle mücehhez hale getireceğini bizlere biteviye anlattılar. Şimdi Nevzad’a eşlik etme lütfunu gösteren dostlarla birlikte bir kaç günlük bir seyahate çıkalım ve dinin ve bilimin; fakat aynı zamanda modern öncesi ve modernlik sonrası insanın toleransı hakkında bir sohbete girişelim.

Yarın kaldığımız yerden devam edeceğiz…

Nevzad Yenikişi’dan diğer yazılar

Podcast

gdh'i Google'da takip edin

gdh'i Google'da Tercih Edilen Kaynaklar'a ekleyin veya Google Haberler'de takip edin.

Yazı Boyutu

Haberin görünümü bu boyutta görünücek. Göz yorgunluğu olmadan rahat okuma.

Haberi Paylaş

Sayfayı Paylaş

gdh'yi bir arkadaşınıza tavsiye etme ihtimaliniz 0-10 skalasında kaç olur?

Hiç tavsiye etmezdimKesinlikle tavsiye ederim